Przerwa techniczna

Kocyk wnerwiony bez czytania.

Odpoczywa, zbiera wnerwy.

Będzie jutro.

W taki upał nawet się herbatki nie chce!

Przystanek XXXV: Czerwona królowa Aveyard

Autor: Victoria Aveyard

Tytuł: Czerwona królowa + Szklany miecz

Wydawnictwo: Moondrive/ Otwarte

Rok wydania: 2015-2018

Ilość tomów: 4 + dodatki

Gatunek: Literatura młodzieżowa, fantastyka

Ogólna ocena: 3/10

Czy wnerwiła Kocyk? Grrr, tak! <Kocyk wylał na siebie całą gorącą herbatę>

Źródło: allegro.pl

Na wstępnie powiem, że seria rzecz jasna liczy więcej tomów niż dwa, tylko ja zatrzymałam się na drugim i raczej dalej nie pójdę. Niet. Ni huhu! Do lektury przyznaję, zachęciła mnie przede wszystkim piękna okładka – dystyngowana korona ociekająca krwią jak czekoladą w filmie Hitchcocka. Zobaczy się raz i jest się zakochanym. Niestety, ładne opakowanie okazuje się wyłącznie przebraniem niewartym pójścia dalej, ale ja dzielnie kroczę dalej, bo przekroczyłam trochę te granice… Pragnę jeszcze wspomnieć, że została „Książką Roku lubimy.pl 2015”, ale kompletnie nie wiem, za co. Może właśnie za okładkę?

Rzecz początkowo nie jawi się tak źle, dlatego w mojej ocenie nie pojawiło się bulwersujące 0 a 3. Po pierwsze: jest to literatura młodzieżowa (dziewczęca, jeśli tak mogę) i rzeczywiście rozterki sercowe tytułowej Mare ciągną się stąd aż po Madryt, więc osoby nastawione na typowo takie rozrywki nie załamią się tak jak ja. Nie mogę tutaj zbytnio biadolić, bo przecież świadomie sięgnęłam po taki rodzaj literatury, dlatego postanowiłam dopisać plus. U dorosłych – zero nawet podseksowych sytuacji (ok, czasem pojawi się goła klata), więc nie napisałam, że to typowy romans i zaznaczam, że mogą się zanudzić. Po drugie: wizja przyszłości, w której ludzie podzieleni są na niewolników i panów nie z powodu koloru ich skóry, ale krwi i wiążące się z tym nadnaturalne umiejętności (słabi Czerwoni i silni Srebrni), jest ciekawym pomysłem, a stworzony świat, gdzie występują takie miejsca jak szklane miasto (nie chcę mi się szukać tej nazwy) czy Szare Miasto (miasto fabryk, wiecznie ziejące ich dymem) to właśnie powód, dla którego dotrwałam aż do drugiej części tej historii. Po trzecie… Zapomniałam. Ale tak serio. Powiedzmy, że tutaj punkt za okładkę i praktycznie brak błędów (dobra korekta). Na stronach internetowych pojawia się przypis, że to gatunek „young adult”. Na pewno nie, wierzcie mi. „Young” to się zgadzam, ale dla „adulta” to nie ma żadnych odwołań. Nie wiem, może napisano tak dlatego, że trochę zabójstw się pojawia?

Och Mary, Mary… A nie, czekaj, Mare. Albo Mareen? W sumie co za różnica. Fabułę można zarysować w kilku zdaniach (objętość książki też można było spokojnie zminimalizować, wyrzucając tysiące powtórzeń, jakimi biadoli się główna bohaterka). Całość poznajemy z punktu widzenia Mare – początkowo zwykłej złodziejki o czerwonej krwi, która próbuje uratować przyjaciela przed obowiązkowym poborem do wojska (kraj toczy wojnę z Lakelandczykami, młodociani Czerwoni zwykle tam umierają). Prosi siostrę o pomoc, przez nią spotyka ją kara, potem na swojej drodze spotyka księcia (ale o tym nie wie) i tu akcja mocno przyspiesza – dziewczyna trafia na dwór, cudem unika spalenia i odkrywa, że istnieje coś pomiędzy Czerwonymi i Srebrnymi – ona.

I tutaj już warto odstawić tę lekturę, ponieważ odtąd zaczyna się cała litania o tym, jaka to Mare jest niezwykła, cudowna i pewnie jedyna na świecie, kończącym tym samym dobrze zapowiadającą się fabułę. W drugiej części książka skupia się głównie na tym, jak to Mare wszystkie rozumy pozjadała, jaka ona mądra, sprytniejsza nawet od kapitanów wojskowych, bo „ona już to zna, w końcu tyle poznała na srebrnej arenie”. Nosz kurczę… Trzy razy tam wylądowała na kilka minut. Trzy! Taki kapitan (Czerwony, bez magicznych zdolności) to ze czterdzieści oddawał życie i ducha na polu walki, od lat zyskiwał doświadczenie i wspinał się po szczeblach dowództwa, a tu jakaś małolata (17 lat, to jeszcze mogę tak nazywać) się wtrąca, która o życiu wie tyle, ile zjadła. Bez przerwy Mare wtrąca tę swoje mądrości od siedmiu boleści (najgorsze jest to, że ona jest narratorem i tego obejść się nie da). Na wyspie udaje, jaka ona słaba, bo „wszyscy noszą maski”, a ona „wie o tym najlepiej”, bo, rzecz jasna – gdybyście zapomnieli – „tyle przeszła na srebrnej arenie” i wśród srebrnego dworu. Jakoś zapomina, że jeden z książąt wraz z matką kompletnie wywiedli ją na manowce, a ona tylko dzięki innym (i ogromnemu szczęściu) wciąż żyje. Wraz z rozwojem fabuły wciąż pojawiają się kolejne nieścisłości, np. Farley ma listę osób podobnych do Mare, więc jakim cudem Maven zna dane tych ludzi? Kiedy niby miał czas je spisać? Kłótnie Mare z Kilornem przypominają jakieś zapiski pisane na kolanie – ni to praca domowa, ni dialog, a na pewno nie „ciągłe przekomarzanie się”, jak chce tego autorka. Kilorn wierzy Czerwoną Gwardię, ale wystarczy, jak idealna Mare powie mu, że jest idiotą, by „jak ten idiota” poszedł z nią ratować Cala. Że już nie wspomnę, że on tego Cala nienawidzi i podobno co rusz „zabija go wzrokiem”. Dobił mnie fragment, gdy Mare porównuje swoje ręce do rąk Cala – że są takie same, spracowane jak ręce Czerwonych. Przypominam, że Mare nie zhańbiła się pracą, dlatego miała trafić do wojska (i dlatego Cal ją, kurka wodna, ratował). Czym się tak spracowała? Kradzieżą kartek na prąd? A długaśne opisy, jak to Mare nie chciałaby być z Maven, nawet gdyby to uratowało jej życie… Dziewczyno! On cię, do cholery,  wrzucił na arenę bez szansy na korzystanie z mocy, ewidentnie chce twojej śmierci, a nie love story!

Bożyszcze tłumu, Mare, na srebrnym dworze rzecz jasna zostaje księżniczką (chyba tylko po to, by później autorka mogła nazwać tom „Czerwona królowa”), przywdziewa piękne sukienki, ale tandetnie ujęto różnice między jej nowym życiem a starym (wraz z całymi opisami jej nowych strojów). Wciąż się podkreśla, jaka ona delikatna, jak śmierć i kradzieże Czerwonej Gwardii ją mierżą – a jakoś było dobrze, gdy ona sama okradała biednych Czerwonych, tak? Do tego przyzwyczailiśmy się, że przy takiej damie pojawia się dwóch mega przystojniaków – tu występują w liczbie aż trzech, śliniąc się na Mare co najmniej jak na dorodne ciele. Jedynie mogę wybaczyć Kilorna – to w sumie przyjaciel, w którym podkochuje się zresztą Gisa, gdzieś tam kręci się też Lisa (tak, kolejny czworokącik), a on wciąż próbuje zrozumieć siebie i własne serce (mam nadzieję, że nie zostanie to dalej schrzanione). Właśnie, ta jej siostra… Mare żyje podobno w przekonaniu, że Gisa jest tą lepszą siostrą, pracowitą i ładniejszą, więc czemu jej ten nagły czworokącik chociaż trochę nie dziwi? I te ciągłe „wiem, jak to jest” głównej bohaterki. „Wiem, jak to jest” żyć w cieniu lepszego z rodzeństwa. „Wiem, jak to jest” prowadzić walkę. „Wiem, jak to jest” powiedzieć więcej bredni na jednej stronie niż to możliwe… Zjadła tyle mózgów, że powinna uchodzić za zombie.

Zabolało mnie ewidentne nawiązanie do „Igrzysk śmierci”. Wspomniana na początku Mare (w świecie Srebrnych chwilowo księżniczka Mareen) raz po raz zostaje wrzucona na arenę typową dla gladiatorów. Ja wiem, że powinna napisać „ewidentne nawiązanie do historii Rzymu”, ale – nastoletnia przypadkowa bohaterka wciągnięta w polityczną grę, kopuła eklektyczna chroniąca widzów, tania rozrywka dla mas mająca przypomnieć społeczeństwu, gdzie ich miejsce, zabijanie nastoletnich postaci, aby przeżyć – nosz przecież to kosogłos, tylko lichy i taki jakoś niedopracowany.

Podsumowując? Ta książka (tfu! seria) miała tendencję, by zajść wysoko, ale coś poszło nie tak. Nie wiem, skąd takie nagłe zaprzepaszczenie potencjału, dlaczego nagle postanowiono wszystko zepsuć, ale cóż, stało się i to mnie będzie jeszcze długo boleć. Na początku wywodu napisałam, że to będzie dobry sport dla nastolatek, ale dość młodych i niech się dobrze zastanowią, czy warto iść do drugiego tomu. Jest jeszcze szansa, że w czwartym (!) tomie jakoś zgrabnie się ta historia zakończy, zmazując dotychczasowy niesmak, ale o tym się przekonam, jeśli w końcu zmuszę się kontynuować tę niełatwą podróż.

Odmeldowuję się. Muszę jeszcze opatrzyć Kocykowi oparzenia przez tę wylaną Czerwoną herbatkę. Okrutna lektura, nie polecam!

Przystanek XXXIV: Sekret Genezis Knox

Autor: Tom Knox

Tytuł: Sekret Genezis

Wydawnictwo: Rebis

Rok wydania: 2010

Ilość stron: 368

Gatunek: Thriller, sensacja, kryminał

Ogólna ocena: 9/10

Czy wnerwiła Kocyk? Nie, ale przez nią Kocyk w nic już nie wierzy!

To trochę jak "Kod da Vinci" - jest jakieś tajemnica na temat pewnej rzeczy/ miejsca, więc dopisuję się mu prawdopodobną (lub w ogóle nieprawdopodobną) historię, dokłada się pościgi, igranie z czasem i ogólnie myślą, że prędzej czy później ktoś nas zabije (znaczy głównych bohaterów).

Tą tajemniczą rzeczą jest w tym przypadku świątynia Goebekli Tepe w Turcji (jest na liście UNESCO). Jeśli jeszcze ktoś nie słyszał o tym miejscu, niech sobie wygoogluje. To najstarsza świątynia na świecie, od 1995 roku prowadzone są tam prace wykopaliskowe, mimo że odkrycie nastąpiło dużo wcześniej (hm, dlaczego?). Prawdopodobnie to najstarsze miejsce kultu stworzone przez człowieka, a ma najmniej 12 tys. lat! (czyli jak zrzucić Egipt z piedestału, lekcja I).  Mogło też sprawować funkcje obserwatorium astronomicznego. Rzeczywiście, miejsce wspaniałe i owiane tajemnicą, no nic, tylko pisać książki.

No i Knox tak uczynił. Cofnął akcję do momentu odkrycia tego kompleksu sakralnego przez archeologów i połączył je z kryminalną zagadką - rytualne zabójstwa w Anglii, celowe zakopanie świątyni tysiące lat temu. O dziwo jest ktoś na świecie, który znowu chce pogrzebać świątynię i wie o niej więcej niż inni (oczywiście coś, co zagrozi światu). Jeśli chodzi o zarys fabuły, jest dość klasycznie, żeby nie powiedzieć stereotypowo, ale książka nadrabia podejmowanymi zagadnieniami.

W pewnym sensie można potraktować tę powieść jako przewodnik po tym zabytku (czyli zamknijcie wikipedię). Autor wykonał kawał dobrej roboty, zebrał cały materiał dotyczący tego miejsca, prace naukowe i splótł je po swojemu z biblijnymi elementami (w zaskakujący sposób tłumaczy np. kim mogą być aniołowie -> homo sapiens dla neandertalczyka^^), do tego stopnia namieszał, że można się czasami zgubić, co jest (może być) prawdą, a co nie jest. Słowem: kilka nowoczesnych pomysłów się pojawiło, z jakim do tej pory się nie spotkałam, dlatego chłonęłam jak gąbka. Powiem szczerze, że w taki scenariusz zdarzeń mogłabym nawet uwierzyć (a przynajmniej mocno przemyśleć ten powszechny). Na pewno upowszechnia wiedzę o tej świątyni, ja w życiu o tym miejscu nie słyszałam przed lekturą, a tak, jestem mądrzejsza o dwa słowa. Szczerze polecam.

Polecam również dlatego, że to naprawdę dobra książka. Akcja idzie, nie wlecze się, a rozwiązanie jest satysfakcjonujące. Zdarzenia dają sporo do myślenia nawet gdy lekturę odłoży się już na bok na półce z napisem: ZAKOŃCZONE. Mimo wszystko zaznaczę, że to nie jest lektura dla każdego - jeśli ktoś słabo znosi archeologiczne nastroje typu "Labirynt" Moss czy "Kod da Vinci", tutaj się również nie odnajdzie. Ja może za kryminałami nie jestem za pan brat, ale ciekawiła mnie wizja tej świątyni, dopiero na samym końcu dowiadując się, że ona istnieje naprawdę...

Przystanek XXXIII: Oczy uroczne Kisiel

Autor: Marta Kisiel

Tytuł: Oczy uroczne (tom 3)

Wydawnictwo: Uroboros

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 320

Gatunek: Fantastyka, legendy

Ogólna ocena: 9/10

Czy wnerwiła Kocyk? Zacnie! <Kocyk wznosi toast razem z Bazylkiem>

Myślałam, że to drugi tom historii, a okazało się, że trzeci (nic dziwnego, że autorka była naprawdę zaskoczona, gdy wygadałam się jej, że to moja pierwsza przygoda z jej twórczością). W każdym razie rzeczywiście, lepiej najpierw przeczytać "Szaławiłę", nadprogramowe opowiadanie tomu II, żeby mieć lepszy pogląd na sytuację, ponieważ to jego kontynuacja. Ja przedstawię program ze strony czytelnika, który przypadkowo capnął jeden z tomów, niesiony tłumem między regałami.

Tak... Byłam na Targach Książki we Warszawie. Długo leczyłam rany...

Historia jest niebywale lekka, mimo że pojawiają się w niej czorty i demony w zasadzie nieprzyjemne. Tutaj też pojawia się disney'owskie wybielanie postaci - czort wcale nie musi być taki zły i ściągać na manowce (może mieć wadę wymowy, kuchenne zamiłowania i spać w koszykach na bieliznę), a także poszukiwać "własnej drogi życiowej", bo uwaga: "ma ambicje". Demony też nie muszą być tak złe, jak się je maluje (choć opisy są dosadne). Diabolina ze "Śpiącej królewny" by się przy nich odnalazła. Ale poza tym opis postaci, ich charaktery i sytuacje, w których się znajdują, udowadniają ogromną wyobraźnię autorki.

Główna bohaterka, Oda, jest lekarką oraz wiłą, która w związku z wydarzeniami z opowiadania "Szaławiła", postanowiła się osiedlić w towarzystwie znanych już postaci z dala od wsi, prawie w środku lasu. W tej części następuje rozwinięcie tematu związanego z naturą wiły oraz decyzji, jakie skłoniły ją do zamieszkania akurat w tej części globu (jeździła na różne misje medyczne, świat to ona zna), świadome lub nie. Sama aura książki jest dość mroczna, jednak w większości zajmują ją słodkie opisy postaci odpowiedzialnych za humor - to wprowadza pewne zderzenie, ciekawy sposób przedstawienia zdarzeń. Każda z postaci jest dobra lub zła, ale poznajemy je z punktu widzenia Ody, samozwańczej pani detektyw, która bez przerwy zmienia zdanie na temat tego dobra/niedobra poszczególnych osób, co sarkastycznie kwituje również jeden z demonów (Osę polubiłam najbardziej!). Razem z Odą czytelnik skacze z oskarżeniami wobec wszystkich postaci, jednak nigdy do tej, która naprawdę jest za to odpowiedzialna. Można się łatwo domyślić, kim ona jest, autorka zresztą używa pewnych aluzji, co w mojej ocenie trochę psuje obraz. Ale o co chodzi: zbliżają się święta Bożego Narodzenia, jednak jest to również czas przesilenia zimowego i w związku z tym czasem zaczyna się coś dziać złego w tej miejscowości, co prowadzi to zdarzeń, których już nie opiszę. Cierpią na tym magiczne postaci typu wiła, ale także ludzie - ulegają dziwnym wypadkom, przez które Oda bez przerwy musi im zakładać i zdejmować szwy. Autorka dokonała researchu pod względem lekarskiej terminologii, dlatego możemy się spotkać z różnymi kodami, określającymi dany zespół chorobowy, przez co prawie uwierzyłam, że autorka skończyła jakiś kurs medyczny.

Największe pochwały należą się za język. Tak poprawnej polszczyzny z minimalną dozą błędów (chyba liczbą dwóch) dawno oczy czytelnicze nie widziały (przepraszam, korektorzy też super). Zdania są układane w fantazyjny sposób; nigdy nie wiadomo, co znajdzie się na ich końcu. Czort-koza Bazylek posiada wadę wymowy, co odbija się w dialogach - z jednej strony to zrozumiałe, wprowadza klimat itd., z drugiej - niektórych fraz nie byłam w stanie zrozumieć. No niet. Ponadto humor bywa ciągnięty zbyt długo, trochę na siłę, jakby autorka śmiała się do rozpuku, wymyślając poszczególne, czasami za długie zdania, pysznie się przy tym bawiąc, a zapomniała, że czytelnik może mieć już dość. Właśnie z tego względu wolałam książkę odkładać na jakiś czas, przez co "lektura na jeden wieczór" przeciągnęła mi się na prawie miesiąc (ok, miałam też inne deadline'y).

To naprawdę dobra książka, oceniana pozytywnie ze względu na odwołania do mitologii słowiańskiej, plastyczny język oraz humor. Trochę trudniej wychodzi recepcja. Jest to książka na pewno lekka, w sam raz na przyjemnie spędzony wieczór, nieco infantylna, może ze względu na Bazylka, może jego kierowcę, ale faktem jest, że coś tej książeczce brakło. Może to klątwa drugo/trzeciego tomu? 

Przystanek XXXII: Piękno Woodfolk

Autor: Ashley Woodfolk

Tytuł: Piękno które pozostaje

Wydawnictwo: We need Ya

Rok wydania: 2019

Ilość stron: 400

Gatunek: Literatura młodzieżowa

Ogólna ocena: 7/10

Czy wnerwiła Kocyk? Mile zaskoczony <Kocyk ma wełniany szeroki uśmiech>

Może właśnie dlatego, że nie spodziewałam się po tej książce jakiś szczególnych fajerwerków tak miło mnie zaskoczyła. Ktoś nazwał ją „young adult”. Ja wciąż w te nazwy nie wierzę, dlatego jej nie wpisałam. Książka jest o poważnym problemie, jednak został poprowadzony dość lekko, co młodzieży powinno się spodobać, może nawet pomóc w identyfikacji z zarysowanymi postaciami. Niestety, wątpię, by jakiś dorosły się w niej odnalazł, ja uznałam ją za swego rodzaju ciekawostkę, ze względu na ciągłe odwołania do internetowych dóbr jako swoistego medium pomiędzy żyjącymi a umarłymi.

Fabuła rozdzielona jest pomiędzy trzy postaci: Autumn, Shay i Logana. Wszystkie postaci łączy muzyka. Logan grał w zespole, Shay oceniała, Autumn… w zasadzie nie wiem, ona umawia się z muzykiem. Wszyscy z nich stracili kogoś bliskiego i próbują sobie z tym jakoś poradzić. W zasadzie nie udaje się im i o tym jest właśnie ta książka. Dopiero wraz z fabułą postaci coraz bardziej się do siebie zbliżają, okazuje się, że chodzą do tej samej szkoły (znają się), a zakończenie jest dość przewidywalne.

Nie wiem, czy jest sens opisywania każdej z postaci. Wydaje mi się, że siłą rzeczy najlepiej został opisany Logan, wyróżnia się po prostu z rzeszy pozostałych postaci i uważam, że ta postać została najbardziej przemyślana. Jest muzykiem, do tego gejem, rzecz jasna utracony bliski jest jego byłym chłopakiem, który popełnia samobójstwo, czym zaskakuje w zasadzie całą społeczność miasta (chociaż postąpił dokładnie tak, jak Logan mu życzył w gniewie). Logan próbuje wszystkiego, by poradzić sobie ze stratą, bez przerwy ogląda vloga zmarłego, na końcu jednak (wraz z pomocą psychologa) stopniowo dochodzi do prawdy, że to już przeszłość i trzeba iść dalej. Dlatego nie zostaje rozwiązana zagadka, dlaczego chłopak popełnił samobójstwo, a on nie kończy w nowej miłości swojego życia. To właśnie uważam za przemyślane rozwiązanie. Co do reszty? Denerwowała mnie Autumn, przez którą chłopak, który stracił siostrę (a ona przyjaciółkę) był spychany na bok, jakby jemu nie należała się żałoba (a potem szybko skończyli razem). Ona z kolei bez przerwy wysyła smsy do swojej przyjaciółki, mimo że wie, że nie dostanie odpowiedzi – ale jest to jednak forma rozmowy, współczesnej modlitwy do zmarłego, próba porozumienia, przekroczenia granicy. Shay? Bardzo podobna do Autumn (tylko nie z wyglądu, ale przecież tego nie widzę). Straciła swoją siostrę bliźniaczkę. Często z nią rozmawia, wyobraża sobie jej odpowiedzi, jakby była obok. Ponadto cierpi na ataki paniki. Znowu – to, jak traktowała przyjaciół lub znajomych, a szczególnie nowego chłopaka mnie mierziło. Koniec końców – nikt nie jest idealny i każdy popełnia błędy. Moje przytyki są przy tej opinii tylko uwagami zależnymi od gustu. Każdy w inny sposób odczuwa żałobę.

To chyba pierwsza taka pozycja, która zakłada wszystko, z czego dzisiejsza młodzież nie wyobraża sobie życia – portale społecznościowe, generalnie przeróżne aplikacje i Internet sam w sobie. Dawniej otwieraliśmy album i przeglądaliśmy zdjęcia naszego bliskiego, Teraz robimy to na komputerze lub facebooku. Prócz pochowania zmarłego należy pamiętać, aby ponadto usunąć go z wszystkich portali społecznościowych… Ale to nie tyle żarcik, ile nowa rzeczywistość, nie oszukujmy się. Co dzisiaj po nas zostaje? Mało kto wywołuje zdjęcia, zaczynamy istnieć wyłącznie wirtualnie, po śmierci tym bardziej. Gdzie można usłyszeć głos pozagrobowy? Na facebooku, gdy zmarły przed śmiercią zaprogramuje opóźniony post (scena z książki).

Dawniej uważano zdjęcia za taki głos zza grobu. Nie wiem, czy ktoś słyszał o badaniach nad zdjęciami z Zagłady i ich nowej interpretacji np. w wykonaniu prof. Leociaka (gorąco polecam). W dzisiejszy dyskurs zapisują się fragmenty mailowe, facebookowe i inne. Autorka zgrabnie wplatała internetowe wpisy w ciąg fabuły, w których poszczególni zmarli wydawali się wciąż żywi, a ich historia lepiej zapisana niż na tak przestarzałym nośniku jak fizyczne zdjęcia. Śledzenie raz po raz od nowa historii wpisów i zmiany nastrojów na facebooku, komentarzy i filmików blogerskich, smsów czy poczty głosowej dawało bohaterom namiastkę prawdziwego bliskiego.1

Powiem szczerze, że książka pisana jest pięknym stylem, postaci zarysowane są w finezyjny sposób, mimo to początkowo dziewczęce postaci były dla mnie zbyt podobne i nie potrafiłam jakoś ich odróżnić. Niektóre fragmenty to dobre cytaty do kalendarzy. Ta pozycja to przede wszystkim niewykorzystany potencjał (stąd niższa ocena). Wiem jednak, że nie można mieć wszystkiego. Treść jest skierowana przede wszystkim do młodszego czytelnika, który stracił dla siebie kogoś ważnego i jak z tym bólem może sobie poradzić. Zakończenie, jak można się spodziewać, jest niezwykle cukierkowe – wszyscy są dla siebie po prostu wielka nieskończoną rodziną. A można by było to jakoś zgrabniej pociągnąć dalej, pozwolić się książce rozwinąć. W każdym razie plus za dobry tytuł i próbę podjętego tematu.

Przystanek XXXI: Zabójcze maszyny Reeve vs film

Autor: Philip Reeve

Tytuł: Zabójcze maszyny (Żywe maszyny) tom 1

Wydawnictwo: Amber

Rok wydania: 2003

Ilość stron: 264

Gatunek: Fantastyka, science-fiction

Ogólna ocena: 7/10

Czy wnerwiła Kocyk? Wprowadza niepokój <Kocyk ogląda się za siebie>

Zrobiłam sobie taki eksperyment i gdy tylko usłyszałam o filmie „Zabójcze maszyny”, to postanowiłam szybko przeczytać najpierw książkę, aby potem porównać sobie obie. Powiem od razu, że wyszłam na tym jak Zabłocki na mydle – totalnie dostałam w łeb (stąd tak niska ocena). Już nawet zaczęłam dostrzegać w tym wszystkim pewną zasadę – nazwałabym to klątwą filmową. Ostatnio każda książka, jaką postanawia się sfilmować, na ekranie wypada tandetnie, żeby nie użyć gorszych słów. Tak stało się również w tym przypadku. Ja nie wiem, ale wydaje mi się, że filmowcy nawet nie czytają książek, które zamierzają posłać na ekran. I to nie tak, że sławie ekranizacje dokładnie odwzorujące treść, ja naprawdę nie mam nic do wariacji na temat, żeby wszystko było jasne. Wystarczy porównać „Starą baśń” Kraszewskiego z filmowa wersją – nic się nie zgadza, ale jest mądrze i ciekawie. Więc da się? Owszem, da. Ale po co?

Zacznę od książki. Przeczytałam właśnie, że w Anglii stała się hitem. No nie powiem. Wszystko, co zahacza o historię dziejącą się w Londynie porusza to miasto (mniej dosłownie). Jak ja to oceniam? Przyjemnie. Pomysł naprawdę wart uwagi – przyszłość, w której miasta zaczęły polować na siebie nawzajem niczym zwierzęta. Mieszkańcy nazywają to postępem, miejskim darwinizmem, ale w zasadzie człowiek cofnął się w rozwoju, uzwierzęcił, na co nikt nie zwraca uwagi. Gdy Tom zostaje wyrzucony z miasta, zaczyna narzekać na błoto, gnijącą roślinność, wszystko, co nie stanowi twardego betonu. Dopiero gdy poznaje miasto w skale, rozpoznaje piękno przyrody, którą również niedawno chciał zgładzić w imię „miejskiego postępu”. To ciekawe, jak sam zmienia myślenie – to się rzadko zdarza, ale główny bohater rzeczywiście rośnie w naszych oczach. Początkowo kocha własny dom, wiwatuje wraz z tłumem, gdy Londyn pożera kolejne miasto, ale gdy pozwala się mu na spojrzenie na wszystko z większej perspektywy, powoli zmienia swoje nastawienie. Kulminacyjnym momentem jest, gdy Tom zaczyna postrzegać Londyn jako brzydkie miasto, bez zieleni i perspektyw.

Za to właśnie polubiłam Toma. Przyszłościowy świat jest straszny, a miasta myślą bardzo krótkotrwale, doprowadzając świat do ruiny (który i tak był w ruinie po tajemniczej wojnie 60-minutowej). To znajduje również odwołanie do nas - nie zmieniamy nawyków, a planeta marnieje, ale hej, przecież tym się będą martwić nasze dzieci, my przeżyjemy. Tak mniej więcej działa Londo-podobne miasto. Historycy wygrzebują ze złomu pamiątki po dawnej cywilizacji (oł yeah, naszej) i nawet płyta CD nagle zyskuje na wartości. Między miastami panuje handel wymienny, pieniądze funkcjonują jedynie w wąskim obszarze. Oczywiście znowu dzieli się ludzi na kasty, najniżej są padlinożercy, wygrzebujący ze śmieci wspomniane artefakty dawnej cywilizacji i próbują je zaabsorbować do czego dzisiejszego. Lub sprzedać. W każdym razie jakoś związać koniec z końcem.

Prócz ciekawego rysu przyszłości również pojawia się fabuła. Wiemy, ze Paryż również biega sobie gdzieś po kontynencie, Niemcy szybko kończą (Berlin gdzieś się stracił, pojawia się inne miasto), o Warszawie niestety nie usłyszymy (ach, te żale do Londyjczyków). Jest sobie geniusz zła, który potrzebuje starej technologii, by zdobywać kolejne miasta i tereny łowieckie. Jest oszpecona dziewczyna Hester Shaw wychowana przez robota/ półrobota? (w książce nazywany Łowcą lub zmartwychstańcem), która pragnie zemsty na najbardziej sławnej i zasłużonej postaci Londynu. Są też antymobliści, którzy widzą dalej niż czubek własnego nosa i starają się jakoś zreperować ludzkość (to ci dobrzy, trochę jak hipisi). Jest trochę walki, złych lub dobrych postaci (w zasadzie: nie ma rozdziału, każdy może się zmienić, to aktualne decyzje nas formułują), różne punkty widzenia tej samej sytuacji oraz szereg idei. Po prostu idealny scenariusz na film.

I tu się właśnie wszystko rypnęło. Książka zyskuje na tym, że wszystko trzeba sobie wyobrażać. Barwne opisy pomagają nam zobrazować sobie ruchomy Londyn, który nie wieje absurdem jak stąd do Chin, ale w filmie... Sceny ruchomych miast wyglądają jak pierwsze wersje Godzilli – noo… trudno to ująć inaczej. Szczególnie początek filmu wywołuje osiołkowate parsknięcie śmiechem (przynajmniej w moim wykonaniu). To dziecinne wersje czegoś, co nie wyszło dorosłym. Wychodzi na to, że pewnych rzeczy nie powinno się przenosić na ekran, mimo że efekty specjalne twórców są na optymalnym poziomie. To jeden. A co dalej? Dalej jest coraz gorzej. Po prostu wszystko bierze w łeb.

Fantastyczna postać Hester w książce, na ekranie jest… taka sobie. Zminimalizowana do podstawowej wersji tysięcy podobnych bohaterek. Blizna filmowej Hester wcale jej nie szpeci (ani nie wykrzywia ust, jak bez przerwy przypomina o tym książka). Od początku jest piękna, przez co znowu, jej przemiana z mruka w milszą wersję w zasadzie nie jest niczym umotywowana. A ten cały Shirke… Wygląda bardziej jak zombie niż cyborg. Do końca nie mogłam rozwikłać, na ile jest to zabezpieczone przed gniciem ciało, a na ile mózg wciągnięty do robota (w filmie chyba to pierwsze, w książce to drugie). Jest w końcu scena jego śmierci, gdzie ewidentnie ma na sobie krew. Na jego obronę powiem tylko, że pomysł z zaprzestaniem zabijania, gdy zaczyna rozumieć uczucia Hester do Toma, przypadł mi do gustu - tym samym zyskał bardziej ludzki obraz (w filmie tylko Hester widzi w nim człowieka, reszta, łącznie z czytelnikiem - robota). Uważam, że właśnie czegoś w tym stylu powinien użyć autor do rozwiązania kwestii Shirke’a. Ale to jedyna rzecz, jaką przemyśleli filmowcy.

W filmie wszystkie książkowe tajemnice, które wychodzą pomału w ciągu całej lektury, tutaj są już wybebeszone na samym początku. Od pierwszych scen wiadomo czym jest Meduza, wiadomo, że coś się dzieje w św. Pawle (tutaj następuje klasyczne równanie 2+2=aha), czego Shirke chce od Shaw, itd. Anna Fang, chińska damula mająca hopla na punkcie czerwieni, w filmie wygląda jak Jackie Chan (ponadto niezwykle męsko) albo ta czerwona z "Resident Evil", do tego to kompletnie pozbawiona uczuć antymoblistka (znowu już od początku wiemy, kim jest), przez co całkowicie traci swój charakterek. Chyba reżyser cierpi na jakąś manię wielkości, bo z mało znaczących postaci Hester i Toma wypromował ogromnych gigantów – Hester, jako córka wielkiej historyczki (w filmie nagle wszyscy pamiętają o starej Pandorze Shaw, gwieździe dawnych czasów), zaopatrzona – uwaga – w tajemniczo ważny medalion, nagle urasta do roli pendrive’a, który wie wszystko, musi sobie tylko przypomnieć. Fang ginie niczym tytan, brakowało tylko fajerwerków (ale był nastrojowy dym, w którym patetycznie niknie jej rozcapierzona sylwetka). W książce przy pytaniu Fang „czy wiesz, co się dzieje w Londynie?”, książkowy Tom z całą spanikowaną szczerością odpowiada „nie wiem”, czując przy tym swoją małość do pewnych spraw, natomiast gdy w filmie staje w tej samej sytuacji, zaczyna się popisywać. To on w ogóle gromadził sprzęt związany z Meduzą, alby go potem zniszczyć (bo nie mógł na bieżąco? Faceci!), to on już na samym początku wprowadza widza w tajniki technologii Meduzy, to on połknął całą wiedzę starożytną (nie dosłownie), o której dyrektor muzeum (pracodawca) pewnie nawet nie ma pojęcia. To w ogóle niszczy podstawowy mit tej książki, w której Tom jest zwykłym człowiekiem o smutnej przeszłości, który przypadkowo zostaje wrzucony w wir zdarzeń, o których nie ma żadnego pojęcia i pomału musi się wszystkiego nauczyć, zmieniając po drodze myślenie, nosz kurczę – ewoluować, by hardym krokiem wkroczyć w część drugą serii. W filmie mamy do czynienia z ideałem, który kole w oczy, aż boli. Jest nudny i powtarzalny (jak filmowa Hester zresztą). Ponadto twórcy zapragnęli miłości i na siłę przyspieszyli wątek miłosny (z tego wszystkiego zapominając o tym drugim duecie), który w książce jest ledwo liźnięty, jedynie wzmiankowany. W książce to Katherine x Bevis nieźle poczynają na tym polu, chociaż dochodzą wyłącznie do pocałunku (nie zdążyli na więcej, bo zginęli - ups, spoiler - ale hej, w filmie przeżyli), a uczucie między Hester oraz Tomem można brać za szczególny rodzaj przyjaźni. A w filmie? Ślinią się do siebie tak mocno, że nawet robotyczny zmartwychstaniec Shirke to zauważa. Tak się bidulka Tom w tym zagubił, że zapomniał popłakać nad zniszczeniem swojego ukochanego domu, Londynu, za nic mając pozostawionych ta, przyjaciół i dobrze znane kąty (coś tam niby krzyczał do cesarza o tym, ale kto by zrozumiał). Nic w jego zachowaniu nie jest logiczne. Zresztą, filmowy Tom od zawsze pragnął latać (nawet posiadł te zdolności w zupełnie niezrozumiały dla mnie sposób, pewnie wodoo), toteż przywdziewa kurteczkę lotnika, nie zważając na to, że wokół ogień, Meduza atakuje i w ogóle każdy go woła, biegnąc do statków co sił w nogach (bo w filmie jest ważny i każdy na niego czeka). Na siłę dowalone marzenie. Filmowy Tom goni za mrzonkami, za nic mając ludzi oraz dom, w którym się urodził, wychował, poznał przyjaciół, pochował rodziców. Statystyczny Polak-patriota w ogóle nie zrozumie takiego zachowania. Zresztą, powiem szczerze, że gdy zobaczyłam w pierwszej scenie biegnącego Toma przez miasto, już wiedziałam, że godziny lektury jasny szlag trafił.

Bevis w książce w zasadzie pojawia się na chwilę przy końcu, w filmie dano Katherine więcej czasu, by mogła się w nim zakochać (do tej relacji nic nie mam). Jedynie do córki Valentine, co wynikało ze zmiany fabuły. Filmowy Valentine przejmuję rolę (szalonego) burmistrza Crome, wyzbyto go z wszelkich dobrych uczuć, a jego wielka książkowa przemiana nagle… puff, zniknęła. Z tego powodu również rola jego córki, Katherine, staje się zbędna. Motyw wielkiej ofiary jak starożytny baranek dla bogów (w książce to ona ratuje miasto, poświęcając się) poszedł w cholerę, dlatego błąkał się po tym Londynie z plakietką „dobijcie mnie”. Zresztą, ta zbędna postać nazbyt przypomina blond woman ze „Skarbu narodów”. No i cesarz w filmie wydaje się mądrzejszy (choć porównaniem do piekła stracił w moich oczach). Bo co ciekawe, pełno w książce odwołań do mitologii – Meduza, świątynia Klio, jedyne wzmianki co do religii chrześcijańskiej możemy doszukiwać się w bazylice św. Pawła (choć ją przebudowano z zabytku w zupełnie coś innego), ale wygląda na to, że w zamierzeniach autora religia chrześcijańska w ogóle nie przetrwa, kompletnie jest tam brak wszelkich wzmianek do praktyk religijnych na tym polu, starożytna za tym owszem. Czy teraz odwołania do per piekła oraz żarciki pt. „muszę lecieć, bo spóźnię się do kościoła” mają swoją logikę w filmowej wersji? No raczej nie.

O czym to jeszcze nic nie powiedziałam na końcu? No właśnie o nim – o końcu. Finał książkowy to słodko-gorzki happy end w całkowitym znaczeniu tego określenia. Tom stracił swój ukochany Londyn, Hester doprowadziła do śmierci Valentine, ale któremu wcześniej zdążyła już wszystko wybaczyć i zrozumieć jego działanie, Katherine popełnia wspomnianą ofiarę, niszcząc Londyn. Ginie wiele postaci (w zasadzie wszystkie) i nie jest to śmierć bohaterska (chociaż obrona muzeum przez jego pracowników za pomocą eksponatów przypadła mi do gustu no i w sumie była chwalebna), przez co ten gorzki posmak życia odzwierciedla się właśnie w finale – nie jest piękny, nie jest idealny, ale to jednak koniec. Każdy dostał, co chciał (w jakiś sposób), ale te życiowe cele wcale nie przywiodły bohaterów do szczęścia. To jest idealna scena kończąca w moim mniemaniu i tak to widziałam w książce. Co zrobił film? Wszystko zepsuł. Uśmiechnięty Tom od ucha do ucha przytula swoją roześmianą Hester i razem lecą na czerwonym stateczku panny Fang (nie sprawdzili nawet, czy ktoś przeżył i nie potrzebował pomocy) ku następnym przygodom. Cholerny Indiana Jones w nastoletniej wersji się znalazł. Ach, jeszcze nie wspomnę o scenie, w której ocaleni Londyjczycy wspinają się pod górę, a tam cesarz i jego armia. Co robi? Dobrotliwie rozwiera ramiona i zaprasza neandertalczyków do swojego królestwa. Mówiłam, hipisi. Noż kurczę, kto to w ogóle napisał?!

Słowem – wszystko w filmie jest pokiereszowane, rozbite w drobny mak i ułożone ponownie w kompletnie nielogiczną całość dla osoby po lekturze. Jedyną perspektywą, jaką tutaj widzę, to pod żadnym pozorem nie iść na film po przeczytaniu książki. Zdaje sobie całkowicie sprawę z faktu, że moja ocena może być wynikiem niezadowolenia czytelnika, ale i tak uważam, że wszelkie plusy, jakie miała ta książka, zostały w filmie zajechane. Rozdeptane. A resztki wrzucone do pieca. Książka ma sens, jest głęboko przemyślana, zawiera w sobie aktualne ostrzeżenie dla współczesnych, natomiast film może (!) będzie pewną rozrywką dla młodzieży, bo dorosły widz po dwugodzinnym seansie (tak, tyle trwa film) pewnie się zastrzeli. Najgorsze jest to, że ten film powinien być reklamą książki, jego sztandarem. Niestety, pewnie wielu teraz będzie uważać, że ta książka nadaje się wyłącznie na podpałkę. A szkoda.

I tak oto kończą ideały.

Przystanek XXX: Igrzyska śmierci Collins vs film

Autor: Suzanne Collins

Tytuł serii: Igrzyska śmierci

Wydawnictwo: Media Rodzina
Rok wydania: 2008-2010

Ilość tomów: 3

Gatunek: Literatura młodzieżowa, fantasy, science-fiction

Ogólna ocena: 10/10

Czy wnerwiła Kocyk? Ani trochę, choć "this is Spaaaartaaa!"

Trylogia już w sumie przestarzała, ale ostatnio ją odświeżam, głównie przez ekranizacje. Wciąż raz po raz odkrywam nowe smaczki w całej fabule, kłaniając się ku wyobraźni autorki. Swoją drogą uważam, że cała historia jest wciąż niedoceniana (szczególnie kierowanie jej jako "dla młodzieży"), ale cóż zrobić. Poznajemy historię z punktu widzenia nastolatków, przez co cała trylogia dużo traci na znaczeniu. Można też się zastanowić, dlaczego przeważająca część dzieci to dobre charaktery (silniejsze psychicznie i fizycznie: patrz, matka Katniss), dlaczego zło mieści się głównie w głowach dorosłych.

Choć to dzieci przyzwyczajają się pierwsze do ciężkich warunków, nie znając życia sprzed tych "lepszych dni" (jak np. warszawskie dzieci podczas powstania warszawskiego czy w wojnie w Syrii). Tak więc podstawy gdzieś bym tam widziała, ale w książkach nie zostały dostatecznie wykorzystane.

Fabuła jest banalnie prosta - biedna dziewczyna doświadczona przez los staje się bohaterką, która uwalnia świat spod władzy dyktatora (a nawet dwóch). Nie jest takim sierotą jak Harry Potter w swoich działaniach, mimo że tak jak on większość wydarzeń wprawia w ruch w zasadzie przypadkowo. I do "Zmierzchu" można (niestety) ją porównać, w końcu wokół głównej bohaterki kręci się dwóch kawalerów, a ona nie potrafi wybrać tego jedynego. Pocieszające jest to, że rozterki miłosne bohaterki imieniem Katniss (Everdeen) są zbuforowane do minimum, ba, czasami niektóre symptomy w lekturze da się pominąć (szczególnie gdy za pierwszym razem lekturę się aż połyka - a warto tutaj dodać, że tomy są naprawdę liczne stronnicowo...). Dziewczyna ma po prostu inne sprawy na głowie.

To znowu niezbyt optymistyczna wizja przyszłości. Na ruinach dawnej Ameryki Północnej (bo na co nam ta Euroazja?) powstało państwo Panem, w którym społeczeństwo jest podzielone na dwanaście dystryktów. Ich serce stanowi stolica Panem - Kapitol, gdzie wszelkie produkowane lub wydobywane dobra trafiają, by arystokraci mogli się bawić, a reszta świata - głodować. Każdy z dystryktów zajmuje się jedną gałęzią przemysłową, np. Katniss pochodzi z dystryktu 12, gdzie wydobywany jest węgiel.

Prócz spływających zewsząd dóbr do Kapitolu, raz na rok organizowane się Głodowe Igrzyska, które mają przypominać wszystkim dystryktom o minionych strasznych wydarzeniach oraz to, kto tu naprawdę żądzi. Na czym polegają? Z każdego dystyktu losuje się chłopca i dziewczynkę między 12 (chyba że sprzedało się wcześniej swoje imię za chleb) a 18 rokiem życia, a potem puszcza się wszystkich na wymyślną arenę, gdzie wszyscy muszę się zabijać, bo zwycięzca może być tylko jeden. Do tego wszystkie krwawe potyczki mieszkańcy Kapitolu i dystyktów mogą śledzić w telewizji (taki rozbudowany Big Brother). Aż dziw, że nikt się jeszcze nie zbuntował... Ale między dystryktami brak komunikacji, nad wszystkim i wszystkimi panuje Kapitol. Przestrogą dla wszystkich jest dystrykt 13, który został zniszczony, ponieważ chciał przeprowadzić rebelię.

Uważam, że na plus autorka opisała przepaść dzielącą bogatych i biednych (wizyta Katniss i Peete'a w Kapitolu w tomie II), tą fizyczną i mentalną, albo stress pourazowy ludzi, którzy przeżyli Igrzyska. Początkowo niektórzy bohaterowie są nieciekawi i mamy ich dość, później okazuje się, że ich zachowanie spowodowane jest traumatyczną przeszłością i przez to lepiej je rozumiemy (Haymitch na początku to wkurzający pijak, później zaczęłam go uwielbiać, Effie to pusta wkurzająca lala, która dopiero później ukazuje swoją wrażliwość). Postaci wypadają logicznie i niezwykle ludzko (np. załamanie się matki Katniss po śmierci męża), są również bardzo charakterystyczne, dlatego nie sposób nikogo pomylić. Ze wszystkim bohaterów polubiłam chyba jednak najbardziej kota Prim - zwierzak przeżywał wszystko niczym karaluch, miewał własne humorki oraz dziwne porozumienie z Katniss, którą początkowo darzył szczerą nienawiścią, na końcu jednak łączył się z nią w bólu po stracie siostry.

W sumie ciekawe zakończenie historii - Katniss przez całe książkowe życie stara się chronić siostrę przed okrutnym światem; to jej dawała ostatni kęs chleba, za nią zgłosiła się na Igrzyska, za nią biegła, zamiast schronić się w schronie przeciwlotniczym. Ostatecznie gdy Prim ginie, Katniss rozpoczyna swoje życie.   

Dzieci umierają na arenie, wszystko na chwałę prezydenta Snowa, co oczywiście od razu kojarzy się z Rzymem, mimo że zmultimedializowana arena w ogóle nie przypomina tradycyjnego Koloseum, a głodne lwy zastępują zupełnie inne zjawiska. Swoją drogą królem telewizyjnej otoczki jest Caesar (Flickerman), być może to właśnie on stanowił twarz tych Igrzysk, prawdziwego cesarza. Media są bardzo ważne - to tam poznawani są uczestnicy Igrzysk, tam muszą odgrywać swoje role,  grając na emocjach, by później na arenie jakis sponsor im pomógł. Później sama Katniss musi zmierzyć się z byciem twarzą rewolucji, czyli udawać szereg uczuć, oszukiwać widzów, by poszli na śmierć.

Ogólnie wielki plus dla zaskakujących pomysłów, np. mutanci wyrabiani z ludzkich ciał, kolejne Igrzyska Katniss (a w Kapitolu przeszła trzecie), zmienianie wspomnień za pomocą jadu specjalnych pszczół. Jakby nie było, prezydent Snow musiał posiadać w swoim Kapitolu prawdziwe laboratorium eksperymentalne. No i końcówka wbija w fotel (może tylko nie ostatni, zwięczający wszystko rodział, wiadomo). Język nie wydumany, wypadające autentycznie opisy, dość krótkie, dopasowane do szybkiej akcji (tu za wiele plusów się nie odnajdzie). Oraz historia mówiąca aż nazbyt wiele o historii oraz aktualnej sytuacji państwowej wielu krajów, jednak z przyszłych wizji świata. Ostatecznie to też dobra rozrywka dla oka. Książkowa i filmowa wersja bowiem niczym szczególnie się od siebie nie różnią (tylko niektórym przedstaweniem wątków). Zachęcam do lektury, choć powiem szczerze, że w związku z niezłą muzyką filmową (np. "Drzewo wisielców"), filmu proszę nie unikać (choć mierzi to, że ostatnią część podzielono na dwa filmy...).